Κατοικίδια και τροφική δηλητηρίαση - ο κίνδυνος μέσα στην κουζίνα μας

ΚΑΤΟΙΚΙΔΙΑ ΚΑΙ ΤΡΟΦΙΚΗ ΔΗΛΗΤΗΡΙΑΣΗ – Ο ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΜΕΣΑ ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΜΑΣ.

Οι τοξικώσεις σε ζώα συντροφιάς όπως  ο σκύλος και η γάτα προκαλούνται  πολλές φορές από φαινομενικά αθώες τροφές οι οποίες υπάρχουν σε κάθε σπίτι και χρησιμοποιούνται συχνά από τους ιδιοκτήτες.  Ουσιαστικά, τοξίκωση ονομάζουμε την συσσώρευση στον οργανισμό, βλαβερών για την υγεία ουσιών. Ο χώρος της κουζίνας μπορεί να περιέχει πειρασμούς για τα κατοικίδια μας και ενώ τα περισσότερα τρελαίνονται για σπιτικό φαγητό, οι ειδικοί είμαστε αρνητικοί στο να δίνουμε το σκύλο ή τη γάτα μας ανθρώπινο φαγητό. Ενώ είναι δυνατόν να σχεδιαστούν ειδικές δίαιτες για ζώα από φαγητό που θα έτρωγε ένας άνθρωπος, είναι βασικό να τα ταΐζουμε με την κατάλληλη τροφή σύμφωνα με την συμβουλή του κτηνιάτρου μας.

Είναι απαραίτητο για κάθε ιδιοκτήτη να γνωρίζει ποιες τροφές είναι τοξικές για το ζώο του. Αν αντιληφθείτε ότι το κατοικίδιο σας έχει καταναλώσει κάποιο τοξικό τρόφιμο, αναζητείστε αμέσως τη βοήθεια κτηνιάτρου. Η άγνοια των ιδιοκτητών όσον αφορά την τοξικότητα διαφόρων τροφών μπορεί να έχει θανατηφόρες συνέπειες στα ζώα. Η δηλητηρίαση των ζώων μπορεί να γίνει είτε εκούσια όταν ο ιδιοκτήτης χορηγεί ο ίδιος ανυποψίαστος τις τοξικές ουσίες στα ζώα, είτε ακούσια όταν το ζώο εν αγνοία των ιδιοκτητών καταναλώνει τις τοξικές ουσίες που βρίσκονται τυχόν αφύλακτες στο σπίτι. Όλοι γνωρίζουμε πόσο λαίμαργα μπορούν να είναι τα κατοικιδια!

Πολλές είναι οι τροφές που μπορούν να προκαλέσουν τοξίκωση στα κατοικίδια ζώα και τις οποίες εμείς καταναλώνουμε σε καθημερινή βάση. Οι κυριότερες από αυτές είναι το κρεμμύδι και το σκόρδο, τα σταφύλια και οι σταφίδες, το ζυμάρι και η αλκοόλη, η σοκολάτα και ο καφές, η ξυλιτόλη, τα μανιτάρια, το αβοκάντο, και οι ξηροί καρποί. Παρακάτω θα αναλύσουμε κάποιες από αυτές.

Κρεμμύδια και Σκόρδο:

Tα κρεμμύδια σε οποιαδήποτε μορφή τους, είτε με τη μορφή χυμού, είτε αποξηραμένα, είτε σε σκόνη, είτε μαγειρεμένα μπορεί να προκαλέσουν αιμολυτική αναιμία στο σκύλο και τη γάτα. Η τοξική δόση είναι 5 gr/kg στη γάτα και 15 gr/kg στο σκύλο. Ένα μέσου μεγέθους κρεμμύδι ζυγίζει 150 gr και το μέσο βάρος μιας σκελίδας σκόρδου είναι 6 gr. Από τα παραπάνω συμπεραίνουμε ότι για ένα σκύλο 15 kg η τοξίκωση θα μπορούσε να επέλθει τρώγοντας μόνο μισό κρεμμύδι. Οι γάτες και φυλές σκύλων όπως Akita και Shiba, είναι πιο ευπαθείς στην εκδήλωση συμπτωμάτων από την τοξική δράση του κρεμμυδιού και του σκόρδου, καθώς η αιμοσφαιρίνη τους είναι πιο ευαίσθητη σε οξειδωτικές βλάβες.

Με την κατανάλωση των παραπάνω απελευθερώνεται αλλικίνη, η οποία μεταβολίζεται σε σύντομο χρονικό διάστημα στον τοξικό μεταβολίτη Ν-πρόπυλο-δισουλφίδιο. Ο μεταβολίτης αυτός προκαλεί οξειδωτική βλάβη στην αιμογλουβίνη και την κυτταρική μεμβράνη των ερυθροκυττάρων, με αποτέλεσμα το σχηματισμό μεθαιμογλουβίνης, σωματίων του Heinz και εκκεντροκυττάρων. Η οξειδωτική βλάβη των ερυθροκυττάρων οδηγεί σε ενδοαγγειακή αιμόλυση και αναιμία.                 Οι γάτες εμφανίζουν μεγαλύτερη ευαισθησία στην τοξική επίδραση των κρεμμυδιών λόγω της διαφορετικής σύστασης αιμογλουβίνη των ερυθροκυττάρων τους.

Αρχικά παρατηρείται έμετος, διάρροια και σιαλόρροια. Η εμφάνιση των κλινικών συμπτωμάτων δεν πραγματοποιείται αμέσως μετά την κατανάλωση των κρεμμυδιών, αλλά μπορεί να εμφανιστεί σε διάστημα 1 έως 5 ημερών. Επιπλέον, μπορεί να παρατηρηθεί αδυναμία, αταξία, ανορεξία, ταχύπνοια και ταχυκαρδία. Τέλος σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να παρατηρηθεί και ίκτερος, δευτερογενώς της ενδοαγγειακής αιμόλυσης.

Οι αιματολογικές διαταραχές ανιχνεύονται 12 ώρες έως και 5 ημέρες μετά την κατάναλωση κρεμμυδιών και σκόρδων. Στο αιματολογικό προφίλ παρατηρείται μειωμένος αιματοκρίτης και μειωμένη συγκέντρωση αιμογλουβίνης. Η αναιμία είναι αναγεννητική με τον δείκτη παραγωγής δικτυοερυθροκυττάρων (ΔΠΔ) να είναι μεγαλύτερος του 2. Σε επιχρισμάτα αίματος θα φανούν ερυθροκύτταρα με σωμάτια Heinz ή πολλά εκκεντροκύτταρα. Οι βιοχημικές εξετάσεις κρίνονται απαραίτητες για να ανευρεθούν πιθανές διαταραχές στη λειτουργία του ήπατος και των νεφρών. Αυξημένη εμφανίζεται η συγκέντρωση χολερυθρίνης και το άζωτο ουρίας (BUN) εξαιτίας οξείας νεφρικής ανεπάρκειας. Στην ανάλυση των ούρων συχνά ανευρίσκεται αιμοσφαιρινουρία και ενδεχομένως μεθαιμοσφαιρινουρία.

Η πρόγνωση είναι καλή. Παρατηρείται γενικά αποδρομή της αναιμίας χωρίς θεραπεία.

Σταφύλια και Σταφίδες:

Αναφορές σε περιστατικά τοξίκωσης από σταφύλια και σταφίδες έχουν γίνει από τη δεκαετία του 1970 με καταγεγγραμένα περιστατικά οξείας νεφρικής ανεπάρκειας. Δεν υπάρχουν αναφορές τοξικώσεων στις γάτες, χωρίς ωστόσο να αποκλείεται αυτό το ενδεχόμενο. Ο ακριβής μηχανισμός της τοξικότητας δεν έχει καθοριστεί. Εικάζεται ότι οφείλεται σε διάφορους νεφροτοξικούς παράγοντες που πιθανόν να περιέχονται στα σταφύλια όπως είναι τα κατάλοιπα οργανοφωσφορικών, οι μυκοτοξίνες, η ωχρατοξίνη Α, τα καρβαμιδικά και οι υδροχλωριωμένοι υδρογονάνθρακες. Μέχρι σήμερα ωστόσο, δεν έχει γίνει εργαστηριακή επιβεβαίωση. Η οξεία νεφρική ανεπάρκεια μπορεί να είναι αποτέλεσμα μειωμένης αιμάτωσης των νεφρών, εύρημα το οποίο δεν εμφανίζεται σε όλες τις περιπτώσεις τοξίκωσης. Η τοξική δόση των εν λόγω ουσιών ανέρχεται στα 19.6 gr/kg όσον αφορά τα σταφύλια και 2.8 gr/kg όσον αφορά τις σταφίδες. Ο καθορισμός της ακριβούς τοξικής δοσολογίας δεν είναι δυνατόν να διευκρινιστεί, καθώς υπάρχει ιδιοσυγκρασιακή αντίδραση όσον αφορά τον βαθμό εκδήλωσης των συμπτωμάτων. Δεν υπάρχει συσχέτιση ανάμεσα στην καταναλισκώμενη ποσότητα και την νεφρική βλάβη.

Κύριο σύμπτωμα είναι ο έμετος, ο οποίος παρατηρείται μέσα σε 12 – 15 ώρες από την κατανάλωση των σταφυλιών. Επιπλέον, μπορεί να παρατηρηθεί λήθαργος, ανορεξία και διάρροια, όπως επίσης και συμπτώματα οξείας νεφρικής ανεπάρκειας δηλαδή έντονο κοιλιακό άλγος και ολιγουρία. Στις βιοχημικές εξετάσεις εντοπίζουμε ευρήματα σχετικά με οξεία νεφρική ανεπάρκεια.

Η πρόγνωση είναι καλή σε ζώα με ήπια κλινική εικόνα, ενώ είναι επιφυλακτική προς δυσμενής σε ζώα με αταξία, αδυναμία, μεταβολική οξέωση, υπερκαλιαιμία, ολιγουρία ή ανουρία.

Καφές, Σοκολάτα και Τσάι:

Οι μεθυλοξανθίνες, οι οποιες περιέχονται σε ορισμένα φυτά φυτά, αποτελούνται από την θεοβρωμίνη, την καφείνη και την θεοφυλλίνη. Αν και οι μεθυλοξανθίνες ανευρίσκονται σε διάφορα προιόντα οι περισσότερες τοξικώσεις  σκύλων και γατών προέρχονται από την κατανάλωση σοκολάτας, κόκκων καφέ, δισκίων καφέ ή κόκκων κακάου. Άλλες πηγές καφείνης αποτελούν το τσάι, το κατακάθι του καφέ, τα αναψυκτικά, τα διάφορα ενεργειακά ποτά και προιόντα που περιέχουν γκουαρανά. Η σοκολάτα μπορεί να προκαλέσει ανωμαλίες του καρδιακού ρυθμού, τρόμο, σπασμούς και θάνατο. Η μέση θανατηφόρος δόση (LD50) καφείνης στο σκύλο είναι 140mg/kg, ενώ η LD50 της θεοβρωμίνης είναι 250mg/kg εως 500mg/kg. Ο συνδυασμός καφεϊνης και θεοβρωμίνης, σε περίπτωση που ξεπερνά τα 15 mg/kg χρίζει άμεσης θεραπείας. Οι γάτες είναι πιο ευαίσθητες στις μεθυλοξανθίνες, αλλά οι τοξικώσεις αυτού του είδους είναι πιο σπάνιες, λόγω των πιο απαιτητικών διατροφικών τους συνηθειών.

Οι μεθυλοξανθίνες απορροφώνται ταχέως από το πεπτικό σύστημα και μεταβολίζονται στο ήπαρ. Στη συνέχεια, επαναρροφώνται από τον ειλεό και επιστρέφουν στη συστηματική κυκλοφορία μέσω της πυλαίας κυκλοφορίας (εντεροηπατική επανακυκλοφορία), για να αποβληθούν τελικά από τους νεφρούς. Επίσης, δεσμεύουν τους υποδοχείς αδενοσίνης και διεγείρουν το ΚΝΣ και αυξάνουν τις κατεχολαμίνες μέσω της αναστολής του ενζύμου της φωσφοδιεστεράσης. Τέλος, οι μεθυλοξανθίνες αυξάνουν το ελευθερο ασβέστιο των μυικών κυττάρων, αυξάνοντας έτσι τη συσπαστικότητα των μυϊκών ινών.

Στους σκύλους η καφεϊνη απορροφάται γρήγορα μετά την κατάποση, φτάνοντας στην μέγιστη συγκέντρωσή της στον ορό του αίματος μέσα σε 60 δευτερόλεπτα. Η θεοβρωμίνη απορροφάται δέκα φορές πιο αργά, και ο χρόνος ημίσιας ζωής στο πλάσμα είναι μεγαλύτερος από 17 ώρες. Τα πρώτα συμπτώματα της τοξίκωσης μπορούν να παρατηρηθούν μέσα σε 1 με 2 ώρες ή και περισσότερο, αν ο σκύλος καταναλώσει και το περιτύλιγμα του γλυκίσματος που θα έχει σαν αποτέλεσμα την καθυστερημένη απορρόφηση από το γαστρεντερικό. Μετά την κατάποση τα ζώα εμφανίζουν υπερκινητικότητα, έμετο, λαχάνιασμα,  αταξία, ακράτεια ούρων, διάρροια, μυικό τρόμο, ταχυκαρδία, αφυδάτωση και υπερθερμία. Επιπλέον ευρήματα κατά την κλινική εξέταση είναι η υπέρταση, η καρδιακή αρρυθμία, η μυική ακαμψία, οι σπασμοί, μέχρι και αναπνευστική ανεπάρκεια, κώμα και θάνατο. Η δριμύτητα των κλινικών συμπτωμάτων  είναι δοσοεξαρτώμενη  (20mg/kg οδηγούν σε ελαφρά συμπτώματα, 40 με 50mg/kg προκαλούν μετρίου έως σοβαρού βαθμού συμπτώματα και 60mg/kg οδηγούν σε σοβαρά συμπτώματα και επιληπτικές κρίσεις). Τέλος θάνατος μπορεί να επέλθει λόγω καρδιοαναπνευστικής ανεπάρκειας.

Η καφείνη προκαλεί υποκαλιαιμία και πιθανώς αφυδάτωση. Η θεοφυλλίνη προκαλεί συνήθως υπασβεστιαιμία, υποφωσφαταιμία, υπομαγνησιαιμία, υπεργλυκαιμία, ήπια μεταβολική οξέωση και λευκοκυττάρωση. Με το ηλεκτροκαρδιογράφημα είναι δυνατός ο εντοπισμός ταχυκαρδίας και αρρυθμιών, που εμφανίζονται συνήθως με τη μορφή κοιλιακών εκτατοσυστολών.

Η πρόγνωση είναι πολύ καλή σε ζώα που η θεραπεία αναλαμβάνεται γρήγορα και που εμφάνισαν μόνο ήπια ή μέτρια συμπτωματολογία. Ζώα με συμπτώματα βαριάς τοξίκωσης που εμφανίζουν επιληπτικές κρίσεις και αρρυθμίες έχουν επιφυλακτική πρόγνωση.

Ξυλιτόλη:

Η ξυλιτόλη είναι οργανική ουσία, η οποία χρησιμοποιείται ως φυσικό υποκατάστατο της ζάχαρης και ανευρίσκεται σε πολλά φρούτα και λαχανικά, όπως είναι τα βατόμουρα, ο φλοίος του καλαμποκιού, η βρώμη και τα μανιτάρια. Εμπορικά σκευάσματα τα οποία περιέχουν ξυλιτόλη είναι διάφορες καραμέλες και τσίχλες με 0% ζάχαρη, γλυκά, δημητριακά, αναψυκτικά , οδοντικά σκευάσματα και προϊόντα για διαβητικούς. Η ξυλιτόλη στον άνθρωπο έχει αργή απορρόφηση και μικρή επίδραση στα επίπεδα της ινσουλίνης στο αίμα. Παρόλα αυτά έχει βρεθεί πως είναι ιδιαίτερα τοξική στο σκύλο. Τα επίπεδα ξυλιτόλης στο αίμα αυξάνονται με ταχύ ρυθμό (σε διάστημα 30 λεπτών), προκαλώντας σημαντική αύξηση στα επίπεδα ινσουλίνης. Η απότομη αυτή αύξηση της ινσουλίνης έχει σαν αποτέλεσμα την πρόκληση υπογλυκαιμίας. Κάτι τέτοιο ωστόσο δεν παρατηρείται με την ζάχαρη.

Επιπλέον στην ξυλιτόλη έχουν αποδοθεί ηπατοτοξικές ιδιότητες, με αποτέλεσμα να έχουν καταγραφεί περιστατικά με οξεία ηπατική βλάβη λόγω κατανάλωσης μεγάλων ποσοτήτων της εν λόγω ουσίας. 

Η τοξική δόση ανέρχεται > 0,1 g/kg για την πρόκληση υπογλυκαιμίας και > 0,5 g/kg για κίνδυνο πρόκλησης βλάβης στο ήπαρ. Η ηπατοτοξικότητα της εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό και από την ιδιοσυγκρασία του ζώου. Η εμφάνιση ηπατικής ανεπάρκειας δεν αποτελεί δηλαδή, σταθερό εύρημα που συνοδεύει την κατανάλωση ξυλιτόλης. Σε γενικές γραμμές το κυρίαρχο σύμπτωμα που συνοδεύει την κατανάλωση ξυλιτόλης είναι ο έμετος. Απο εκεί και πέρα τα υπόλοιπα συμπτώματα εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό με την καταναλισκώμενη ποσότητα. Η υπογλυκαιμία που ακολουθεί την έκκριση ινσουλίνς εμφανίζεται συνήθως μέσα σε 30 με 60 λεπτά. Ζώα με υπογλυκαιμία εμφανίζουν μυϊκή αδυναμία, αταξία, διαταραχές στο επίπεδο συνείδησης, την όραση και ορισμένες φορές επιλιπτικές κρίσεις. Η ηπατική ανεπάρκεια πιστεύεται πως είναι αποτέλεσμα της υπογλυκαιμίας κατά κύριο λόγο και σε μικρότερο βαθμό αποτέλεσμα της άμεσης επίδρασης της ξυλιτόλης. Ύστερα από την εγκατάσταση ηπατικής ανεπάρκειας μπορεί να εμφανιστούν και άλλα συμπτώματα, όπως ίκτερος, πετέχειες και εκχυμώσεις λόγω διαταραχών στους παράγοντες πήξης και αιματοχεζία. Το κύριο εύρημα είναι η υπογλυκαιμία. Ενίοτε έχει αναφερθεί και υπεργλυκαιμία.

Η πρόγνωση είναι καλή για όσα ζώα εμφανίζουν υπογλυκαιμία, καθως μπορεί να ελεγχθεί σχετικά εύκολα με την ενδοφλέβια  χορήγηση δεξτρόζης. Σε ζώα όμως που προσέλαβαν ηπατοτοξικές δόσεις και εμφάνισαν ηπατική ανεπάρκεια η πρόγνωση είναι επιφυλακτική.

Καρποί και κουκούτσια:

Γενικά, είναι προτιμότερο να μην ταίζουμε τα κατοικίδιά μας ξηρούς καρπούς όπως αμύγδαλα και φουντούκια καθώς είναι δύσκολοι στην πέψη. Συγκεκριμένα όμως, άκρως επικίνδυνη θεωρείται στους σκύλους η βρώση πικραμύγδαλων (καθώς περιέχουν υδροκυάνιο) και macadamia nuts (άγνωστο έως τώρα το ακριβές συστατικό που προκαλεί την τοξίκωση) ακόμη και σε χαμηλή δοσολογία κατανάλωσης (2,4 g/kg). Τα συμπτώματα είναι ορατά τις πρώτες 12 ώρες και ενδέχεται να περιλαμβάνουν μυική αδυναμία, δυσκαμψία των άκρων, κατάπτωση και εμέτους. Τέλος κουκούτσια φρούτων όπως το μήλο, τα κεράσια και το ροδάκινο περιέχουν τοξική την τοξική ουσία κυανίνη. Κάποια από τα συμπτώματα κατανάλωσης αυτών των κουκουτσιών είναι εμετός, βαριά αναπνοή, άπνοια, ταχυκαρδία και καρδιακή αρρυθμία. Να τονίσουμε επίσης  ότι τα σπόρια και ο καρπός του αβοκάντο περιέχουν περσίνη, ουσία  τοξική για τους σκύλους. Είναι ακίνδυνο για τους ανθρώπους,  τοξικό όμως για όλα τα κατοικίδια θηλαστικά, πολλά είδη πουλιών, τα αιγοπρόβατα και τα άλογα. Η κατανάλωσή του μπορεί να αποβεί μοιραία καθώς προκαλεί περικαρδιακές συλλογές υγρού και δύσπνοια.  Σε γενικές γραμμές όμως η πρόγνωση θεωρείται καλή.

 

 

Καφάσης Θεόδωρος

DVM, Yποψήφιος Διδάκτωρ

Εργαστήριο Μικροβιολογίας και Λοιμωδών Νοσημάτων

Κτηνιατρική ΑΠΘ

 



Καταστήματα

 

Bank details